Oʻzbekistonda aholining uy-joy sharoitlarini yaxshilash: Demografik oʻsish va urbanizatsiya jarayonlarining ahamiyati
Oʻzbekistonda soʻnggi yillarda aholining turmush darajasini yuksaltirish va uy-joy bilan taʼminlash davlat siyosatining eng ustuvor yoʻnalishlaridan biriga aylandi. Bu jarayonda amalga oshirilayotgan islohotlar faqatgina qurilish hajmini oshirishdan iborat boʻlmay, balki demografik oʻsish va urbanizatsiyaning jadallashuvi bilan uzviy bogʻliq holda kompleks yondashuv asosida olib borilmoqda.
Demografik omil va uy-joyga boʻlgan talabning ortishi
Mamlakatimizda kuzatilayotgan yuqori demografik oʻsish surʼatlari uy-joy siyosatini tubdan qayta koʻrib chiqishni talab qilmoqda. Soʻnggi yillarda respublika aholisi soni yiliga qariyb 800 ming nafarga, yangi oilalar soni esa 250 mingtaga ortayotgani uy-joyga boʻlgan talabni qondirish boʻyicha ishlarni keskin jadallashtirishni taqozo etmoqda. Ushbu talabni qondirish maqsadida 2025-yilning oʻzida 110 mingga yaqin kvartirali uy-joylarni barpo etildi. 2040-yilgacha esa har yili quriladigan uy-joylar sonini ikki barobarga oshirib, 421 mingtaga yetkazish va ipoteka kreditlari portfelini 56,7 milliard dollargacha oshirish maqsad qilingan.
Urbanizatsiya va kompleks qurilishga oʻtish (Vertikal oʻsish)
Aholining tez oʻsishi va yer resurslarining cheklanganligi sababli shaharlarni kengaytirish siyosati oʻzgarmoqda. Hozirda respublikadagi koʻp kvartirali uy-joy fondining qariyb 40 foizini tashkil etayotgan 2-3 qavatli uylar oʻrniga, yuqoriga (vertikal) oʻstirish tamoyili asosida ijtimoiy soha obyektlari va yashil maydonlarga ega zamonaviy uy-joylar qurishga oʻtilmoqda.
“Yangi Oʻzbekiston” massivlarini barpo etishda urbanizatsiya tamoyillari qatiy belgilandi. Xususan, massivlar uchun yangi hududlar quyidagi mezonlar asosida tanlanadi:
- Massivning tuman (shahar) markaziga yaqin (2 kilometrgacha) hududda joylashganligi va infratuzilmaga egaligi.
- Hududda kamida 70 ming kishi istiqomat qilishi.
- Kamida 100 ming kvadrat metr maydonga ega, 7 qavatdan kam boʻlmagan uylar qurilishi.
Institutsional islohotlar va raqamlashtirish
Urbanizatsiya va uy-joy bozorini davlat tomonidan samarali boshqarish maqsadida Urbanizatsiya va uy-joy bozorini barqaror rivojlantirish milliy qoʻmitasi tashkil etildi. Ushbu qoʻmita urbanizatsiya jarayonlarini, renovatsiya dasturlarini va “Yangi Oʻzbekiston” massivlari qurilishini muvofiqlashtiradi. Shaharlarning tartibsiz kengayishining oldini olish maqsadida respublikada 45 ta aglomeratsiya hududlarini belgilash va “Barqaror shahar” platformasini ishga tushirish moʻljallanmoqda. Shuningdek, barcha shaharsozlik jarayonlarini, yer bankini va loyihalarni oʻzida jamlovchi “Uy-joy” yagona raqamli urbanizatsiya platformasi yaratilmoqda.
Ekologik barqarorlik va “Yashil” standartlar
Zamonaviy urbanizatsiya jarayonida ekologik barqarorlik ustuvor vazifadir. Davlat dasturlariga koʻra, “Yangi Oʻzbekiston” massivlarida koʻp kvartirali uy-joylarni qurish xarajatlarining kamida 2 foizi uy-joylar atrofida yashil hududlar yaratishga yoʻnaltirilishi shart. Toshkent shahrida amalga oshiriladigan yirik investitsiya loyihalarida esa hududning kamida 30 foizida yashil maydonlar tashkil etilishi qatʼiy belgilangan. Uy-joylar va qurilish loyihalari maxsus “yashil” standartlar asosida baholanadi va sertifikatlanadi.
Ijtimoiy himoya va moliyalashtirish (Ipoteka subsidiyalari) Urbanizatsiyaning jadallashuvi aholining ijtimoiy himoyaga muhtoj qatlamlarini uy-joy bozoridan chetda qoldirmasligi kerak. Shu maqsadda ipoteka subsidiyalari tizimi “subsidiya.idm.uz” platformasi orqali toʻliq avtomatlashtirildi. Daromadi yuqori boʻlmagan oilalar, 30 yoshgacha boʻlgan yoshlar, ogʻir ijtimoiy vaziyatga tushib qolgan yolgʻiz ayollar va rasmiy mehnat migrantlariga boshlangʻich badal va foiz toʻlovlarini qoplash uchun davlat byudjetidan subsidiyalar ajratish tizimi kengaytirildi.
Umuman olganda, Oʻzbekistonda aholining uy-joy sharoitlarini yaxshilash borasidagi islohotlar shunchaki yangi binolar qurish emas, balki kuchli demografik oʻsishga dosh bera oladigan, ekologik toza, infratuzilmaga ega va aholi uchun qulay boʻlgan zamonaviy urbanizatsiya muhitini yaratishga qaratilgan keng koʻlamli davlat siyosatidir.
